رطوبت و لطافت كمتر از كبير و بستانى ابرد و ارطب از برى . افعال و خواص آن : مفتح و مسكن حدت صفرا و خون و تشنگى . * اعضاء الرأس * طلاى آب برگ آن به تنهايى و يا با سركه و صندل جهت صداع حار و صفراوى و با صندل سرخ و سركه و گلاب جهت شرى و با طلا كه نوعى از خمر است جهت اورام حاره و درد چشم و ضماد كوبيده برگ آن جهت رمد حار خصوصاً با روغن بنفشه و مضمضه به طبيخ بيخ آن با سركه و به تنهايى نيز و تخم آن نيز جهت وجع ضرس و غرغره آن با خيارشنبر و يا شراب شاه‌توت جهت ابتداى ورم حلق و خناق و به دستور با آب برگ گشنيز تازه . * اعضاء الصدر * ضماد برگ آن با آرد جو جهت خفقان و تقويت قلب حار و تحليل ورم جاسيه . * اعضاء الغذاء و النفض * آشاميدن آن جهت تفتيح سده كبد و طحال و يرقان و استسقاى حار و تفتيح سده احشا و عروق و تقويت جگر و تسكين حرارت خون و تشنگى و غثيان و هيجان صفرا و التهاب معده و موافق جگر حار و بارد و منقى مجارى بول و گرده و هر چند تلخ‌تر باشد در رفع سدد و امراض كبد بهتر است و آشاميدن آن با خبّه سنگ شو نموده با سكنجبين ساده جهت قى صفراوى و هيجان صفرا و شرى و هيجان دم صفراوى و جدرى و حصبه و هيضه صفراوى و آب برگ تازه آن را كه بجوشانند و كف آن را بگيرند و صاف نموده كه آب كاسنى مروق نامند با سكنجبين جهت تقويت معده حار و استسقا و تفتيح سدد و رفع تعفن رطوبات و خوردن برگ آن با سركه مسكن صفرا و جهت حبس اسهال صفراوى و چون با قدرى رازيانه و كشوث بجوشانند تفتيح و اسهال آن زياده گردد و برى آن موافق‌تر از براى معده و بستانى آن از براى كبد . * الحميات * آشاميدن آب مروق آن با سكنجبين جهت حميات عتيقه و جهت حميات ربع و حميات بارده و آشاميدن مطبوخ برگ تازه و گل و تخم و بيخ آن به تمامى به تنهايى و يا با تخم كشوث به اضافه سكنجبين بزورى و يا ساده و با شراب كشوث و يا به زور هر يك به حسب احتياج جهت حميات مركبه كهنه وباييه و استسقا و سپرز و رفع تهبج اطراف مجرب . * السموم * ضماد برگ آن و همچنين طلاى آب آن و آشاميدن آب آن نيز با زيت و بادزهر ادويه كشنده و ضماد برگ و بيخ آن با هم جهت لسع عقرب و هوام و زنبور و سام ابرص و همچنين با سويق جو بيعديل . * آلات المفاصل و الاورام * ضماد آن با آرد جو و سركه جهت تبريد عضوى كه اراده تبريد آن باشد عجيب الاثر . مقدار شربت : از آب آن تا نيم رطل . مضر صاحب سرفه كه از سبب ورم محدب كبد نباشد و محرك آن و الا چندان مضر نيست بلكه در بعضى مواد نافع ، مصلح آن شكر و شربت بنفشه و امثال آن و تخم آن در دويّم سرد و خشك و مايل به حرارت و با اجزاى بارده نيز گفته‌اند و با قوّت محركه مواد ساكنه و صاحب شفاء الاسقام معتدل در حرارت و برودت و يابس در دويّم دانسته . افعال و خواص آن : جهت صداع و خفقان و تفتيح سدد و استسقا و يرقان و حميات صفراويه و سدديه نافع و با مطبوخ صندل و رازيانه جهت رفع سموم و ضعف گرده و طحال و قطع نفث الدم و تحريك اشتها مؤثر و در ساير افعال نايب مناب برگ آنست . مقدار شربت آن : از دو درهم تا پنج درهم . المضار : كريه الطعم و مغثى ، مصلح آن ادويه خوشبو و سكنجبين و صاحب شفاء الاسقام در بحث ورم طحال نوشته كه مضر طحال است ، مصلح آن سكنجبين و بيخ آن در اول گرم و در دويّم خشك . افعال و خواص آن : بغايت مفتح و ملطف اخلاط و منقى مجارى غذا و مدر بول و جهت تصفيه خون و رفع ورم احشا و استسقا و نضج و تحليل مواد و حميات مركبه مزمنه و اوجاع مفاصل و ادرار بول نافع . مقدار شربت آن : از جرم ساييده آن از يك درهم تا چهار درهم و در مطبوخ از پنج درهم تا پانزده درهم است . هندباى برى كه آن را طرخشقوق و بقلة اليهوديه نيز نامند و غير خندريلى است . ماهيت آن : نباتى است شبيه به بستانى و برگ آن از آن باريكتر و ريزه‌تر و گل آن كبود و طعم آن بسيار تلخ . طبيعت آن : در آخر اول سرد و خشك و تبريد آن زياده از بستانى . افعال و خواص آن : قابض طبع و مقوى معده و در جميع افعال به غير از ترطيب قوىتر از بستانى و قاطع نفث الدم و مدر حيض و شير و اكتحال لبن آن جهت جلاى بياض عين و حمول عصاره آن رافع اورام حاره فرج و رحم . * السموم * آشاميدن آب آن با روغن زيتون جهت رفع اكثر سموم مشروبه و هوام و ضماد بيخ آن جهت گزيدن عقرب و زنبور و مار و با آرد جو جهت باد سرخ و با سفيداب و سركه جهت سوختگى آتش و التهاب اعضا نافع و تخم و بيخ آن در افعال قوىتر از بستانى و هر يكى بدل ديگرىاند و دستور آشاميدن برگ بستانى آن جهت تفتيح سده عروق و جگر و تبهاى دموى و صفراوى و دستور مروق نمودن آن و عرق آن و سفوف آن و معجون تخم آن همه در قرابادين كبير ذكر يافت و نيز نوعى كاسنى برى مىشود كه تخم آن را فرنگان از بلاد خود مىآورند و در بنگاله در بساتين مىكارند و در ابتداى موسم سرما برگ‌هاى آن باريك طولانى و اندك مشرف و